Od kakvog estetskog interesa može biti ponovno razmatranje problema zlatnog preseka? Svakako ne od istog kao za estetske alhemičare iz ranijih vremena koji su, poput Luke Paćolija1, tražili univerzalnu matematičku formulu lepote i koji su je upravo nalazili u zlatnom preseku2 . Pitanje koje može da bude interesantno za nas jeste: zašto podela jedne linije na dva dela, tako da se manji deo odnosi prema većem kao veći prema celini, pokazuje više sklada od ostalih podela? Zašto brojne geometrijske figure koje proizilaze iz zlatnog preseka, kao što su pentagon, dekagon, dodekaedar, ikosaedar, izvesne spirale,itd., eksploatisane često u arhitekturi i dekorativnim umetnostima, pružaju više satisfakcije od ostalih? Pitanje je utoliko interesantnije što se već odavno zna da je princip zlatnog preseka duboko ukorenjen u osnovi prirodnih procesa, da se pojavljuje u mnogim oblicima organske prirode, kako biljnog tako i životinjskog sveta, i da se pokazuje kao princip organskog rasta.

Cajzing potvrđuje ove činjenice: pupak deli ljudsko telo po principu zlatnog preseka, i članci prstiju stoje međusobno u istom odnosu.³ Često citirani Fehnerovi⁴ eksperimenti sa pravougaonicima različitih proporcija pokazali su da je najveći broj ispitanika našao da je najlepši upravo onaj pravougaonik čije proporcije stoje u odnosu zlatnog preseka.
Kao matematički problem, zlatni presek privlačio je još Pitagoru. Kepler⁵ će ga nazvati jednim od dva bisera geometrije. ( Drugi je bio Pitagorina teorema. ) Kao i mnogi njegovi prethodnici, Kepler je u zlatnom preseku video ključ kosmičke harmonije. Nije stoga čudno što zlatni presek nalazimo u proporcijama Keopsove piramide, ili kasnije, na fasadi Partenona. Ako zlatni presek s lakoćom vezujemo za plastičke umetnosti, njegovo prisustvo u takozvanim umetnostima vremena, kao što je muzika, može da izazove izvesne nedoumice. Međutim, numerička transpozicija muzike, dozvoljava takođe primenu proporcija, naročito na nivou intervala, zasnovanih na zlatnom preseku.

Zapravo, najzanimljivije kod zlatnog preseka je to što, za razliku od proste simetrije, nudi ideju kretanja. Podelimo li jednu duž na pola, dobijamo dva jednaka segmenta, odnos 1:1, ili simetriju kao statički oblik ritma. Podelimo li duž po principu zlatnog preseka, dobićemo dva nejednaka segmenta koji omogućavaju uspostavljanje progresije, poznate pod nazivom Fibonačijev niz ( 1,1,2,3,5,8,13,21,34,55,89,144 ... ), kao kontinualne proporcije gde treći segment uvek predstavlja zbir prva dva. Ova kontinualnost dozvoljava praktično beskrajan pokret u oba pravca, što nas goni da mislimo na najnovije rezultate fraktalne geometrije. Time se i objašnjava princip organskog rasta: moguć je rast bezbroj segmenata koji su jedan prema drugom u pomenutom odnosu, a da se osnovni princip i integritet bića ne naruši. I upravo je ovaj dinamički aspekt taj koji nas interesuje. Zlatni presek pokazuje se kao princip dinamičke simetrije. Jer nisu više segmenti ti koji se ponavljaju i umnožavaju, kao kod translatorne simetrije, već su to odnosi među segmentima.

Termin dinamička simetrija već je korišćen od strane više autora.7 Naša koncepcija, međutim, unekoliko se razlikuje od Hembidžove, zasnovane na nesamerljivosti dveju strana pravougaonika, odnosno na proporcijama koje daju razlomke i iracionalne brojeve. Hembidž naziva ove pravougaonike, čiji je modul nesamerljiv broj, dinamičkim, a pravougaonike čiji modul predstavlja ceo broj, 4/3, 4/1, 3/2, 3/1, itd. – statičkim. Ovo takođe dozvoljava da govorimo o statičkim i dinamičkim brojevima. Nesporazum je zapravo u upotrebi reči simetrija, koja se kod Hembidža pojavljuje u svom izvornom značenju komodulacije.

Naša koncepcija dinamičke simetrije zasnovana je na pokretu koji se pojavljuje u jednoj kontinualnoj progresiji, kao što je Fibonačijev niz, na primer. Radi se o simetriji u današnjem smislu reči, međutim, nisu više segmenti ti koji ostaju nepromenjeni već su to odnosi među segmentima, koji se beskonačno ponavljaju. Rezultat je konstantan i regularan rast segmenata. U plastičkoj reprezentaciji ovo odgovara prostornom krešendu karakterističnom za projekcije centralne perspektive. Uvođenje realnog pokreta u ovakve figure, kao u animiranim slikama fraktalne geometrije, dozvoljava permanentno putovanje u dubinu koje anulira prividne razlike u veličinama. Napredujući bez prestanka, nalazimo se stalno u istom pejzažu. Nasuprot ovome, statička simetrija ostaje fiksirana u svom prostornom kavezu: svi delovi istovetni su i uravnoteženi u odnosu na jednu tačku, osu ili plan, što ne dozvoljava nikakav pokret. Kod dinamičke simetrije, pogled klizi u dubinu, sledeći kontinualnu gradaciju segmenata, kod statičke simetrije pak razbija se o površinu.

¹ Luka Paćoli je objavio 1509. Božansku proporciju sa izvanrednim ilustracijama Leonarda da Vinčija, gde zlatnom preseku dodeljuje atribute božanskog.